آخرین خبرها
خانه / مقالات / آنغوزه…..مشخصات . ….. خواص و فوائد

آنغوزه…..مشخصات . ….. خواص و فوائد

 

فارسی: آنغوزه – آنفوزه -انفوزهاگزه

 عربی: صمغ الانجدان    فرانسه: Asa foetida   

 انگلیسی: Stingingassa “Asafetida”    لاتین: Ferula assafoetida

نام های دیگر:  آنغوزه هراتی ـ انگژد ـ انگژه ـ انگشت کنده ـ حلتیت ـ صمغ الانجدان ـ حلتیت منتن ـ مدفوع شیطان ـ حلتیت طیب ـ کوله پر ـ کَما

 آنفوزه یا آنغوزه گیاهی است علفی چند ساله ، ریشه ی آن کمی ضخیم و گوشتی، برگهای آن بسیار بریده و غباری ، ساقه آن مجوف و گوشتی و بلندی آن تا ۲ متر می باشد. گلهای آن به رنگ زرد و به گروه چتر مانند در انتهای ساقه ظاهر می شود.آنفوزه در چند سال اولیه سن خود ساقه ی قابل رویتی ندارد و برگهای آن گسترده روی زمین است که در مراتع به نام « کماه » و « انگزاکماه» چوپانان می شناسند و مورد توجه و علاقه ی گوسفندان است. دام را چاق می کند ولی گوشت گوسفند کمی بدبو می شود . میوۀ آنفوزه دارای دو تخم به رنگ قهوه ایی تیره و سیاه ، بیضی کمی پهن و بسیار بدبو می باشد. از ریشۀ این گیاه یا قسمت پایین ساقه و یقه ی گیاه با تیغ زدن یا قطع در ناحیه یقه دراواخر بهار، شیرۀ بسیار متعفنی در طول تابستان خارج می شود که درمجاورت هوا به تدریج سفت می شود که همان  آنغوزه  است. آنفوزه در اراضی بائر و خشک و آهکی مناطق گرم آسیا می روید. بومی استپهای ایران و افغانستان است . در ایران در مناطق مختلف خراسان ، بلوچستان و نواحی مختلف جنوب ایران ، مانند کرمان ، دشت مرغاب ، آباده ، نائین و آن نواحی می روید. گونه های دیگری از گیاه Ferula نیز در ایران می رویند که از آنها نیز آنغوزه گرفته می شود و به صورت گونه های مستقل یا واریته هایی از یک گونه شناخته شده اند از جمله F.foetida  Regel. ، F.alliacea  Boiss. ، F.Kuma و F.Kurdica  Pol.

گونۀ F.foetida در بلوچستان ، خراسان ، شاهرود ، بسطام ، میامی ، دامغان و سبزوار شناسایی شده و جزء دسته ای است که آنغوزۀ منتن معروف خراسان را می دهد.

گونۀ F.alliacea که در خراسان و کرمان شناسایی شده است .

گونۀ F.Kurdica در کوههای ساوجبلاغ و همدان و در آذربایجان غربی زیاد است صمغ آن به اندازۀ یک باقلاست و بوی Baume  de  peru می دهد یعنی بوی تند لیمو دارد این گیاه با نام محلی « بی وزا» نامیده می شود.

گونۀ F.Kuma  که در مراتع سرشیو ،سقز کردستان ، ارتفاعات اورامانات ، کوههای بی بَرسَن و پوکیده ، کردستان و همچنین در کهکیلویه و لرستان فراوان است و علوفه پربهایی است و برای چاق کردن اسب و گاو علوفۀ خوبی است . نام محلی آن « کَما» و « ویه» می باشد.

از نظر شکل گیاه گونه های بالا خیلی شبیه می باشند ولی بلندی های آنها مختلف است و بعلاوه در بعضی گونه ها رنگ گل سفید و رنگ میوۀ آن وقتی که برسد مایل به سفید ، گرد و پهن شبیه سکّه است و خوشبو می باشد. این نوع اخیر که بی وزا گفته می شود در کتب طب سنتی انجدان طیب یا انجدان سفید نامبرده می شود.

ترکیبات شیمیایی آنفوزه :
در اثر تیغ زدن این گیاه شیره ایی به بیرون راه پیدا می کند که حاوی ترکیباتی چون : اسانس ، رزین  ،صمغ ، اتیلتن و اسید فورولیک می باشد .

 از نظر ترکیبات شیمیایی ریشه گیاه آنغوزه F.assa  foetida دارای مواد آزارزیتوتانول، فرولیک اسید، اسانس روغنی فرّار ، پینن ، آزولن ، موسیلاژ ، باسورین و … می باشد و در صمغ آنغوزه مقدار زیادی تانن (حدود ۶۰ درصد ) و حدود ۲۰ درصد صمغ و ۵-۴ درصد اسانس وجود دارد در برخی گونه ها در نمونه های آنغوزه اشکی مقدار اسانس تا ۱۵ درصد نیز می رسد.

اسانس آنغوزه دارای بوی تعفن شبیه بوی سیر است و این بو در اثر وجود ترکیبات سولفوره در آن است که بیش از ۵۰ درصد اسانس را تشکیل می دهد.

خواص درمانی آنغوزه :20140312744
از شیره ی آنغوزه به عنوان ضد کرم ، ضدعفونی کننده ، ضد تشنج و همچنین در دامپزشکی به عنوان دافع انگلهای دام مورد استفاده قرار می گیرد .

برای اولین بار در سال ۱۶۸۷ میلادی فردی به نام کامفر در لارستان فارس آنفوزه را شناسایی کرده و اقدام به بهره برداری به روش تیغ زدن سنتی (برش عرضی) نمود. صمغ استخراج شده از ریشه آنغوزه توسط رومیها مصرف می شده و امروزه به طور وسیع در هند بعنوان ادویه و سس غذا مصرف می شود.
در صنایع دارویی از صمغ این گیاه به عنوان ضد تشنج ،قاعده آور و ضد کرم استفاده می شود. همچنین برای معالجه بیماریهای با منشاء عصبی ، دستگاه تنفسی ، اسپاسم حنجره ، آسم ، دستگاه هضم و در رفع یبوست افراد مسن کاربرد دارد.
در صنایع غذایی از اسانس صمغ آنغوزه جهت تهیه انواع سس استفاده می شود.
در صنایع دام و طیور، از صمغ  آنغوزه داروهایی برای دور کردن برخی حشرات بیماری زا تهیه می شود.

 مرحله رشد آنفوزه از اوایل بهار شروع و تا اواسط تیرماه ادامه دارد سپس دوره خواب بوته‌های نابالغ آغاز و تا بهار سال بعد به‌طول خواهد انجامید. حیات گیاه توسط اندام‌های زیرزمینی در ریشه و جوانه انتهایی حفظ می‌شود. زادآوری این گیاه فقط از طریق بذر صورت می‌گیرد. این گیاه کوهستانی در اراضی بایر ، ماسه‌ایی خشک و آهکی مناطق گرم با میانگین بارندگی ۱۵۰ ـ ۹۰ میلی‌متر در سال رویش دارد. شیب بیشتر مناطق آنغوزه خیز ۳۰ الی ۶۰ درصدی می‌باشد. منشا اصلی آن نیز در استپ‌های ایران و افغانستان ذکر شده است.

از ریشه این گیاه یا قسمت پایین ساقه و یقه گیاه با تیغ زدن در اواخر بهار شیره متعفنی در طول تابستان خارج می‌شود که در مجاورت هوا به تدریج سفت می‌شود که تحت نام آنغوزه مورد استفاده قرار می‌گیرد. طعم آنغوزه گس و گزنده و در بعضی از گونه‌ها تلخ و بویی شبیه بوی سیر متعفن و خیلی تند دارد که به‌دلیل ترکیبات شیمیایی آنغوزه میباشد. آنغوزه به اشکال مختلف به‌صورت اشکی، توده‌ایی و  خمیر به بازار تجارت عرضه می‌شود که نادرترین و مرغوب‌ترین شکل آن آنغوزه اشکی یا دانه‌ایی است.

 آنغوزه دارای اثر ضد تشنج، ضد کرم است. در رفع بیماری‌های منشا عصبی اسپانسم حنجره و دستگاه هضم، آسم به‌کار می‌رود. اگر با عسل مخلوط به چشم مالیده شود برای تقویت بینایی و قطع نزول آب (آب مروارید) مفید است. اگر در روغن زیتون جوشانده شود و چند قطره از آن در گوش ریخته شود برای تسکین درد گوش موثر است. آنفوزه مصارف دیگری نیز دارد که در طب سنتی بر آن تاکید شده است از جمله اینکه ضد صرع، قاعده‌آور و محرک معده و روده است.

مشخصات آنغوزه

آنغوزه شیره ی گیاهی است که از تیغ زدن ریشه یا پایین ساقه و یا قطع ساقه گیاهان مولد آنغوزه از ناحیه یقه ی گیاه خارج می شود و در طول تابستان به دست می آید و به دو صورت در بازار عرضه می شود. یک نوع را که آنغوزه اشکی گویند بسیار تمیز ؛ بدون خاک و خاشاک و مرغوب است رنگ خارجی آن زرد مایل به قرمز یا قهوه ایی ، صاف و شفاف است. از نظر ابعاد در حد فندق یا کمی بزرگ تر یا کوچک تر در ابعاد نخود است رنگ مقطع آن سفید است که در مجاورت هوا به سرعت اکسیده شده و تیره می شود.و نوع دیگر که در بازار عرضه می شود توده ایی گفته می شود که با بی دقتی جمع آوری شده و مخلوط با خاک و خاشاک و برگ است و نامرغوب می باشد طعم انغوزه گس در بعضی گونه ها تلخ و بویی شبیه بوی سیر، متعفن و خیلی تند دارد.

درکتب طب سنتی آنغوزه را به طور کلی با دو نام ذکر می کنند یکی آنغوزه سفید یا حلتیت طیب که از انجدان طیب گرفته می شود و دیگری آنغوزه سیاه یا حلتیت منتن که از انجدان منتن گرفته می شود.

 خواص  و فواید آنفوزه

برای صمغ آنغوزه درمناطق خاور دور خواص متعددی قائل هستند این صمغ از ایران و افغانستان از طریق مغولستان به چین و سایر نواحی خاور دور وارد می شود.

 آنغوزه برای معالجه ی هیستری مفید است [لیو]. به عنوان مقوی معده و برای کشتن کرم معده مصرف می شود [روا] و بادشکن است .

آنغوزه ضد رطوبتهای بلغمی است.

 ضد ام الصبیان(صرع کودکان)

آنغوزه ضد عفونی کننده ی دهان و آن را روی دندان پوسیده یا در حال پوسیدن قرار دهید درد دندان را ساکت می‌کند.

آنغوزه ضد انگل و رطوبت داخل دستگاه گوارش است.

آنغوزه ضد تشنج است.

پاد زهر نیش حشرات و جانوران: مقداری صمغ را در روغن زیتون حرارت داده حل کنید و آن را به صورت گرم گرم بر محل نیش حشرات و جانوران قرارداده جهت رفع درد، زخم و ورم آن مفید است.

 داروی افزایش نیروی جنسی و رفع سستی قضیب؛ چنانچه مقدار بسیار کمی از صمغ آنغوزه را در سوراخ قضیب نهند نعوظ تمام آورد. و مالیدن روغن آن بر دستگاه تناسلی باعث رغبت جنسی می شود.

 درمان کزاز با آنغوزه

باز کردن عادت ماهانه در زنان

 اگر آنغوزه را در آب حل کنند مایع سفید رنگ شیری به دست می آید و از دارهای ضد سم می باشد.

 حکمای مشرق زمین از قرنها پیش آنغوزه را به عنوان داروی ضد تشنج؛ ضد کرم و قاعده آور تجویز می کردند و معتقد بودند که برای بیماری های دماغی نظیر فلج؛ رعشه ، تشنج ،سستی اعضا، ام الصبیان ( صرع کودکان) بسیار موثر و شفابخش است .

اگر با فلفل و سداب مخلوط و خورده شود برای کزاز و اگر با سرکه خورده شود برای اعصاب بسیار نافع است اگر با عسل خورده شود برای اعصاب بسیار سودمند است.

اگر آنغوزه با عسل مخلوط و به چشم مالیده شود برای تقویت بینایی چشم و قطع نزول آب ( آب سفید) ودفع ناخنک چشم مفید است اگر در روغن زیتون جوشانیده شود و چند قطره از آن در گوش ریخته شود برای تسکیل درد گوش و کاهش کری کهنه و رفع طنین و صدا در گوش مفید است .

اگر بر دندان کرم خورده گذارده شود درد آن را تسکین می دهد و اگر با انجیر و زوفا مخلوط ودم کرده آن مزمزه شود نیز برای تسکین ورم دهان و با سرکه برای اخراج زالوی در حلق مانده و اگر با زرده تخم مرغ خورده شود برای تسکیل سرفه خشک و درد پهلو و اگر با آب مخلوط و خورده شود برای رفع خشونت حلق و صاف کردن صدا نافع است و برای رفع نفخ نیز مفید  است .

اگر آنغوزه با داروهای قابض خورده شود برای بند اوردن اسهال رطوبی مفید است .

آنغوزه با داروهای مناسب و ضد کرم برای کشتن و اخراج کرم شکم و باز کردن خون بواسیر نافع است .

اگرمقداری در حدود یک نخود یا کمی کمتر آنغوزه را لای نان پخته گذارده و بلع شود و این کار چند روز تکرار شود برای تحلیل استسقای سرد از هر نوع که باشد ، نافع است و اگر با انجیر خورده شود برای یرقان مفید است .

 اگر با فلفل و مرّمی مخلوط و خورده شود برای ازدیاد ترشح ادرار و عادت ماهیانه نافع است یعنی قاعده آور است .

 شیاف آن برای اخراج جنین مرده مفید است و اگر بر روی ورمها گذارده شود و یا ورمهای رسیده شکافته شود برای اخراج چرک و خشک کردن آن مفید است .

تنطور آنغوزه : آنغوزه نیم کوب شده ۱ واحد و الکل ۸۰ درجه ۵ واحد . این دو را با هم در ظرف سربسته ایی مخلوط کرده و برای مدت ده روز می گذارند که خیس بخورد و گاه گاه به هم می زنند و پس از آن با پارچه صاف می کنند.این تنطور از عوامل محرک و ضد تشنج و ضد هیستری است مقدار خوراک آن ۱۰-۱ گرم با یک پوسیون می باشد و در موارد تنقیه ۱۶-۲ گرم از آن را می توان استعمال کرد.

در یادداشت های دکتر شلیمر آمده است که آنغوزه ی هراتی یا asa  foetida چنانچه از نامش بر می آید سابقاً درهرات در مساحت وسیعی کشت می شده و در عین حال در ایران نیز در مناطق آباده ، دشت مرغاب ، نائین کرمان گیاه آن می روید و آنغوزه از آن گرفته می شود. تولید آنغوزه هرات بیشتر به هندوستان برده می شده و به خصوص میلیونها مردم گیاه خوار هند که از نفخ معده رنج می برده اند از آنغوزه برای تحلیل نفخ ،معمولاً استفاده می کرده اند. در دوران انقلاب هند و درگیری های با انگلستان که اختلالاتی در وضع حمل و نقل کلی هند ایجاد شده ورود آنغوزه از هرات قطع شده بوده است و در سالهای ۵۸-۱۸۵۷ در حدود ۶۰-۵۰ تن آنغوزه از طریق ایران یعنی از بندرعباس و بوشهر به هندوستان برده می شده است و شلیمر از قول E.Kaempfer در مورد تولید آنغوزه نقل می کند که تا ۳۰۰-۲۰۰ سال پیش یعنی تا سالهای ۱۱۰۰-۱۰۰۰ هجری شمسی درجنوب ایران در لارستان نیز برداشت وسیعی از آنغوزه می شده ولی چون ضمن برداشت اغلب گیاه نیز از زمین کنده می شده به تدریج گیاه مولد آنغوزه از بین رفته و سالهاست که در آن مناطق گیاه انغوزه دیده نمی شود ضمن نقل تاریخچه فوق است که دکتر سلیمر به خاصیت ضد نفخ آنغوزه در یادداشت هایش اشاره می کند.

مضرات آنغوزه

آنغوزه از نظر طب سنتی، گرم تر از درجه دو و خشک تر از درجه یک است.
آنغوزه به علت گرمی زیاد برای افراد گرم مزاج مضر و همچنین برای افرادی که ناراحتی کبدی دارند نباید تجویز شود.
مقدار خوراکی آنغوزه حد اکثر ۲گرم و حد اکثر یک هفته می باشد

منبع : وبلاگ کوی دلبر

درباره‌ی طب نبوی

حیدر رحمانپور متولد1345 لیسانس زبان و ادبیات عرب پژوهشگر طب نبوی ، مشاور تغذیه قرآنی دارای گواهینامه طب سنتی وکارور گیاهان دارویی . عضو موسسه تحقیقات حجامت ایران

۶ نظر

  1. سلام خسته نباشید
    لازم میدانم بخاطر زحمات و تلاشهای ارزشمندتان در تهیه و ارائه مطالب سودمند از شما تشکر و قدردانی کنم.
    موفففففففففففففففففففففففففففففففففففففق باشید.

  2. مرسی خیییییییییییییییییییییییییییییلی خوب بود

  3. این کیاه اصل تو منطقه لارستان وشهر gerash زیاد بوده . منتها به خاطر خشکسالی های این ٣٠،،۴٠ ساله و برداشت نادرست این محصول در خطر انقراضه تو این منطقه

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد


+ 8 = چهارده

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

بالا